Boşanma Davalarında Maddi ve Manevi Tazminat

Boşanma davaları, sadece tarafların evlilik birliğini sona erdirmesi değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal hakların da yeniden düzenlenmesi sürecidir. Türk Medeni Kanunu, boşanma nedeniyle oluşabilecek zararların tazmini için maddi ve manevi tazminat hükümlerini açıkça düzenlemiştir. Bu tazminatlar, boşanma sürecinde tarafların hem ekonomik hem de psikolojik haklarının korunmasını sağlar. Maddi tazminat, boşanma nedeniyle zedelenen ekonomik ve sosyal menfaatlerin telafisini; manevi tazminat ise kişilik haklarına yönelik saldırının telafisini amaçlar.

Boşanma davaları, anlaşmalı ve çekişmeli olarak açılabilir. Anlaşmalı boşanmalarda taraflar, tazminat miktarını kendi iradeleriyle belirler ve mahkeme bu iradeye uygun olarak karar verir. Çekişmeli boşanmalarda ise kusur tespiti yapılması gerekir. Kusurun belirlenmesinde tanık beyanları, mesaj ve sosyal medya kayıtları, darp raporları, banka hesap dökümleri gibi çeşitli deliller kullanılır. Bu süreç, boşanma davalarının en kritik noktalarından biridir çünkü maddi ve manevi tazminata hükmedilebilmesi için kusurun tespit edilmesi şarttır.

Maddi Tazminat :

Maddi tazminat, boşanma nedeniyle zedelenen mevcut veya beklenen ekonomik ve sosyal menfaatlerin telafisi amacıyla talep edilir. Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesi, kusursuz veya daha az kusurlu olan eşin, kusurlu eşten maddi tazminat talep edebileceğini düzenler. Maddi tazminatın talep edilebilmesi için;

• Evlilik birliğinin boşanma ile sona ermiş olması,

• Tazminat talep eden eşin kusursuz veya daha az kusurlu olması,

• Mevcut veya beklenen menfaatlerin boşanma nedeniyle zedelenmiş olması gerekir.

Maddi tazminat hesaplanırken, evlilik süresi, tarafların yaşları, ekonomik durumu, yaşam standartlarındaki değişiklikler, boşanma sebebinin ağırlığı ve eşlerin birbirlerine sağladıkları sosyal ve kültürel katkılar dikkate alınır. Örneğin ev hanımı olan bir eş, boşanma sonrası diğer eşe sağladığı yemek, temizlik, ütü ve çocuk bakım hizmetleri gibi katkılar nedeniyle tazminat alabilir. Bu katkılar, yalnızca parasal değer üzerinden değil, aynı zamanda yaşam standartlarına etkisi açısından da değerlendirilir.

Yargıtay'ın fahiş maddi ve manevi tazminat taleplerine ilişkin müstekar uygulaması, "“..Tarafların tespit edilen ekonomik ve sosyal durumları, boşanmaya yol açan olaylardaki kusur dereceleri, paranın alım gücü, kişilik haklarına yapılan saldırıyla ihlal edilen mevcut ve beklenen menfaat dikkate alındığında davalı kadın yararına takdir edilen maddi ve manevi tazminat çoktur. 4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun 4. maddesindeki hakkaniyet ilkesiyle 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanununun 50 ve 52. maddesi hükmü dikkate alınarak daha uygun miktarda maddi ( T.M.K. madde 174/1 ) ve manevi ( T.M.K..md. 174/2 ) tazminat takdiri gerekir. Bu yönler gözetilmeden hüküm tesisi doğru bulunmamıştır…” şeklindedir. (2. HD., 2013/9782 E., 2014/1621 K.)

TMK m.174 madde hükmü ile amir olan maddi tazminat şartları; mevcut veya beklenen menfaatin boşanma yüzünden zedelenmesi, kusursuz veya daha az kusurlu olunması, uygun bir tazminat bedeli şeklindedir. Boşanma hasebiyle davacının mevcut veya beklenen menfaatinin zedelenmesi söz konusu olmalıdır.

1. Boşanma kararı verilmiş olmalıdır.

Maddi tazminata hükmedilebilmesi için evliliğin boşanma kararıyla son bulmuş olması gerekir. Maddi tazminat davası, boşanma davasıyla birlikte boşanmanın eki niteliğinde açılabileceği gibi boşanma kararı kesinleştikten sonra bağımsız bir dava şeklinde de açılabilir. Hatta, boşanma davasıyla birlikte açılmamışsa boşanma davası devam ederken ayrı bir dava şeklinde açılarak boşanma davasıyla birleştirilebilir. Maddi tazminat, boşanma davasının eki niteliğinde açıldığında aile mahkemesi tarafından boşanma kararı verildiğinde maddi tazminata da hükmedilebilir. Boşanma davası açılmadan veya açılan boşanma davası reddedildiğinde maddi tazminata hükmedilemez.

2. Maddi tazminat talep edenin kusursuz veya daha az kusurlu olması gerekir.

Boşanmada maddi tazminat, kusur esasını kabul etmekteyse de tazminat davasının genel kusur esaslarından farklı ilkeler uygulanmaktadır:

• Daha fazla kusurlu eş, diğer eşten hiçbir şekilde maddi tazminat talebinde bulunamaz.

• Maddi tazminat talep eden eşin kusursuz olması halinde, diğer eşin az da olsa bir kusuru tespit edilmişse maddi tazminata hükmedilir.

• Maddi tazminat talep eden eş ile diğer eşin eşit kusurlu olması halinde maddi tazminata hükmedilmez.

• Daha az kusurlu eş, diğer eşten maddi tazminat isteyebilir.

  
  

3. Maddi tazminat talep edenin mevcut veya beklenen menfaatlerinin “zarar görmüş olması” gerekir.

Boşanma davasında maddi tazminat, genel tazminat davalarındaki gibi “gerçek zararın belirlenmesi” ilkesine göre hareket edilerek belirlenmez. Aile mahkemesi, kusursuz ya da daha az kusurlu olan eş lehine maddi tazminata hükmederken öncelikle tazminat talep eden tarafın mevcut veya beklenen menfaatlerinin boşanma yüzünden zedelenip zedelenmediğini tespit edecektir. Boşanmda maddi ve manevi tazminat davasında “mevcut veya beklenen menfaat” şu anlama gelmektedir: Taraflar evlenince evlilik dolayısı ile bazı menfaatler elde eder ya da elde etme ihtimalleri oluşur. Örneğin; erkek eşin, kadının geçimini sağlama, tarafların birbirlerinin sigortasından yararlanmaları, eşinin mirasından yararlanma ihtimali vardır. Boşanma sebebi ile bu menfaatlerden mahrum kalacak olan kusursuz ya da daha az kusurlu taraf diğer taraftan uygun bir maddi tazminat talep edebilir.

4. Maddi tazminat boşanma yüzünden istenmelidir.

Eşler, boşanma dışında nedenlerle birbirine tazminat davası açmışlarsa, bu davaya genel hükümlere göre bakılır. Eşlerin tazminat talebi, boşanma sebebine dayanmalıdır. Boşanma sebebi dışındaki tazminat istemleri aile mahkemesinde görülemez, genel mahkemelerde genel tazminat davası şeklinde açılmalıdır. Örneğin, işleri kötü giderek iflas eden kişi, iflasın evlilik içinde gerçekleştiğinden bahisle eşini de sorumlu tutarak bu nedenle eşinden maddi tazminat isteyemez.

Hakim mevcut ya da beklenen menfaatleri değerlendirirken, tarafların yaşlarını, evlilik sürelerini, sosyal ve ekonomik durumlarını, sosyal güvenliklerinin olup olmadığını, yeniden iş bulma ya da yeniden evlenebilme ihtimallerini dikkate alarak bir hesaplama yapmalıdır.

Hakim maddi tazminat miktarını belirlerken şu kriterleri dikkate alır:

• Tarafların ekonomik ve sosyal durumları,

• Fiilin ağırlığı ve kusur dereceleri,

• Paranın alım gücü,

• İhlal edilen mevcut ve beklenen menfaatlerin kapsamı,

• Hakkaniyet ilkesi.

Maddi anlamda durumu çok iyi olan taraf ile durumu kötü olan tarafın ödeyecekleri tazminat miktarı aynı olmaz. Aynı şekilde özel boşanma sebeplerinden birisinin varlığı halinde ağır kusurlu olan taraf ile genel boşanma sebeplerine göre kusurlu olan tarafın ödeyecekleri tazminat miktarı da aynı olmayacaktır.

Manevi Tazminat :

Boşanmaya sebep olay olaylar sebebi ile kişilik hakları saldırıya uğrayan eş kusurlu olan diğer eşten uygun bir manevi tazminat isteyebilir (TMK 174/2). Boşanma davasındaki manevi tazminatın amacı, boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafın huzursuzluğunu, bozulan ruhsal dengesini telafi etmek ve manevi değerlerindeki eksilmeyi karşılamaktır.

Manevi tazminat, boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik haklarına saldırıya uğrayan eş için öngörülmüştür. Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesinin 2. fıkrası, manevi tazminatın koşullarını belirler: Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakları saldırıya uğrayan taraf, kusurlu eşten uygun miktarda manevi tazminat talep edebilir. Manevi tazminat talebinde bulunmak için;

• Boşanmaya sebep olan olayların kişilik haklarına saldırı niteliği taşıması,

• Tazminat talep eden eşin kusurunun bulunmaması veya daha az kusurlu olması,

• Manevi tazminatın doğrudan boşanma ve boşanmaya sebep olan olaylarla ilişkili olması gerekir.

Hakaret, tehdit, iftira ve küçük düşürücü davranışlar manevi tazminat talebine temel oluşturur. Manevi tazminat toplu ödenir ve zenginleşme aracı olarak kullanılamaz. Hesaplamada eşin ekonomik ve sosyal durumu, kusur derecesi, saldırının ağırlığı ve objektif etkisi dikkate alınır.

Boşanma davasında manevi tazminatın irat şeklinde ödenmesine karar verilemez (TMK 176/2). Manevi tazminat, toplu olarak ve tek seferde ödenmesine karar verilir. Hakim manevi tazminat miktarını belirlerken, tazminat hukukunun genel esaslarının yanında tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını, kusur ve derecesini, orantılılık ilkesini göz önünde bulundurur. Hakimin hükmedeceği tazminat miktarının bir tarafı zenginleştirmemesi gerektiği gibi diğer tarafı da fakirleştirmemesi gerekir.

Çekişmeli ve Anlaşmalı Boşanmalarda Tazminat Süreci :

Çekişmeli boşanmalarda, mahkeme, tazminat talebini değerlendirirken kusur tespiti yapar. Delil olarak tanık beyanları, mesajlaşmalar, sosyal medya yazışmaları, banka hesapları, maaş bordroları, otel kayıtları ve darp raporları kullanılabilir. Bu süreç, tazminat miktarının belirlenmesi açısından büyük önem taşır.

Anlaşmalı boşanmalarda, taraflar tazminat miktarında kendi iradeleriyle anlaşabilir. Anlaşmalı boşanma protokolünde yer almayan talepler, boşanma sonrası ayrı dava ile ileri sürülemez. Bu nedenle, tazminat taleplerinin anlaşmalı boşanma protokolünde açıkça belirtilmesi gerekir.

Boşanma nedeniyle maddi ve manevi tazminat talepleri, boşanma davası ile birlikte veya boşanma sonrası 1 yıl içinde ayrı bir dava ile talep edilebilir. Boşanma davası ile birlikte talep edilirse harç alınmaz, ayrı dava açılırsa nispi harç ve vekalet ücreti uygulanır.

Maddi tazminat toplu veya taksitli ödenebilirken, manevi tazminat yalnızca toplu ödenir. Ödeme yapılmadığı durumlarda, alacaklı taraf icra yoluyla hakkını arayabilir. Ayrıca maddi tazminat, tarafların sosyal ve ekonomik durumuna göre artırılabilir veya azaltılabilir.

Tazminatın doğru talep edilmesi, kusur durumunun doğru analiz edilmesi ve delillerin eksiksiz sunulması hak kaybını önleyen en önemli unsurlardır. Bu nedenle boşanma ve tazminat süreçlerinde uzman bir boşanma avukattan profesyonel destek alınması son derece önemlidir.

Boşanma davalarında maddi ve manevi tazminat, Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesine göre; mevcut veya beklenen ekonomik ve sosyal menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen eşin, kusurlu diğer eşten uygun miktarda maddi tazminat talep etmesini sağlar. Aynı kanun hükmü, boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle kişilik hakları saldırıya uğrayan tarafın da kusurlu eşten manevi tazminat isteyebileceğini öngörür. Hakim, tazminat miktarını belirlerken tarafların yaşını, evlilik süresini, sosyal ve ekonomik durumlarını, kusur derecelerini ve boşanmanın neden olduğu zararları değerlendirir. Çekişmeli boşanmalarda kusur tespitinin delillerle ispatlanması, beyanlar, mesajlaşmalar veya raporlar gibi unsurların sunulması tazminat kararında önemli rol oynar. Ayrıca, anlaşmalı boşanma protokolünde tazminat taleplerinin açıkça belirtilmesi yargı süreçlerindeki hak kayıplarını önler. Maddi ve manevi tazminat talepleri; boşanma davası ile birlikte veya boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren belirli süre içinde ayrı bir dava olarak da ileri sürülebilir.

Ankara boşanma avukatı olarak Dal Hukuk & Danışmanlık Bürosu kurucusu Beştepe boşanma avukatı Av. Kerimhan Dal, başta Ankara olmak üzere yurt genelinde aile hukuku uyuşmazlıklarında karşılaşabileceğiniz boşanma davası ve ona bağlı velayet, nafaka tayini, maddi manevi zarar, babalık davası, soy bağı, mal rejimi gibi birçok hukuki nizada müvekkillerimizin her türlü ihtiyacını gözeterek üst düzey vekillik hizmeti vermektedir. Evlilik birliği içinde yaşanan anlaşmazlıklar çözümsüz kalabilir ve bu durumlarda boşanma kaçınılmaz hale gelebilir. İşte bu noktada, hak kaybı yaşamamanız ve boşanma gibi kompleks bir sürecin adil ilerlemesi için doğru adımları atmanız gerekir. Boşanma avukatı olarak, ayrılık aşamasındaki müvekkillerimizin bu süreci en az yıpranma payı ile atlatmalarını sağlamak ve haklarını eksiksiz olarak korunmak Ankara boşanma avukatı olarak Dal Hukuk & Danışmanlık Bürosunun önceliğidir.