Boşanma Nedenleri Nelerdir? Türk Medeni Kanunu'na Göre Boşanma Sebepleri
Sürekli bir yaşam birliği oluşturmak üzere kurulsa da evlilikler çeşitli sebeplerle sona erer. Bu sebeplerden biri de boşanmadır. Hukukumuzda da evliliğin boşanma yoluyla sonlandırılması mümkün olmakla birlikte, eski hukukumuzda olduğu kadar kolay değildir. Çünkü, boşanma mutlaka bir hakim kararı gerektirir ve hakim de boşanma kararını ancak belli sebeplerin varlığı halinde verebilir.
Boşanma sebepleri Türk Medeni Kanunu’nda hükme bağlanmıştır. Bu sebepler genel ve özel sebepler olarak iki temel grupta ele alınabilir. Hem genel hem de özel boşanma sebepleri hakimin evlilik birliğinin çekilmez hal alıp almadığını inceleme yetkisinin varlığına bağlı olarak nispi ve mutlak boşanma sebepleri olmak üzere ayrı bir sınıflandırmaya tabi tutulurlar. Bu sınıflandırmada genel boşanma sebepleri olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması nispi, anlaşmalı boşanma ve ortak hayatın yeniden kurulamaması mutlak boşanma sebepleri arasında yer almaktadır.
Özel boşanma sebepleri olan zina, hayata kast, pek kötü ve onur kırıcı davranış ve terk mutlak; küçük düşürücü suç işleme, haysiyetsiz hayat sürme ile akıl hastalığı nispi boşanma sebepleri arasında yer almaktadır. Boşanma davası anlaşmalı veya çekişmeli şekilde açılabilir.
Hukuken geçerli olarak kurulan evliliğin mahkeme kararı ile sona erdirilmesi “boşanma” olarak ifade edilmektedir. Mevcut ve hukuken geçerli evlilik birliğinin sona ermesi için eşlerden birisinin, boşanmaya sebebiyet veren olayları ve boşanma talebini boşanma dava dilekçesinde mahkemeye sunması “Boşanma Davası” olarak adlandırılmaktadır. Mahkemenin bir uyuşmazlığı çözümleyebilmesi için bu uyuşmazlığın dava yoluyla mahkemede ileri sürülmesi gerekmektedir. Aksi takdirde mahkeme uyuşmazlığı kendiliğinden dikkate alıp bu uyuşmazlık hakkında karar veremez.
Boşanmanın bu duygusal ve psikolojik zorlu süreci yanında; boşanma davaları sürecinin hukuki ve usulü yönü de bulunmaktadır. Güzel ve mutlu ile başlayan evlilikler bazen boşanma ile son bulabilmektedir. Boşanma davaları etkileri bakımından oldukça yıpratıcıdır. Boşanma her ne kadar kötü bir olay olsa da, bir o kadar hayatın içerisinde bir durumdur. Boşanma her ne kadar iki eşin fiziksel, ekonomik ve duygusal birlikteliklerinin sona ermesi olsa da; boşanmaya bağlı sonuçlar sadece bununla sınırlı değildir.
Türk Medeni Kanunu’nda boşanma sebepleri sınırlı sayıda ve genel ve özel boşanma sebepleri olarak düzenlenmiştir.
Özel boşanma sebepleri;
Zina Nedeniyle Boşanma (TMK m. 161)
Hayata Kast Nedeniyle Boşanma (TMK m. 162)
Pek Fena Muamele Nedeniyle Boşanma (TMK m. 162)
Onur Kırıcı Davranış Nedeniyle Boşanma (TMK m. 162)
Suç İşleme Nedeniyle Boşanma (TMK m. 163)
Haysiyetsiz Hayat Sürme Nedeniyle Boşanma (TMK m. 163)
Terk Nedeniyle Boşanma (TMK m.164)
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma (TMK m. 165) şeklindedir.
Genel boşanma;
TMK m. 166’da Evlilik Birliğinin Sarsılması (Şiddetli Geçimsizlik) olarak düzenlenmiştir. TMK m. 166/3’de anlaşmalı boşanma, madde 166/4’ de ise Fiili (Eylemli) Ayrılık Nedeniyle Boşanma (TMK. 166/4) düzenlenmiş bulunmaktadır.
Boşanmanın Özel Sebepleri Nelerdir?
1. Zina TMK m.161
TMK m.161’de düzenlenmiş olan zina, kusura dayalı, mutlak ve özel bir boşanma sebebidir. Kanun, sadece zinanın bir boşanma sebebi olduğunu belirtmekle yetinmiş, tanımını vermemiştir. Genel olarak zina, eşlerden birinin, evlilik birliği devam ederken, karşı cinsten biri kişi ile isteyerek cinsi münasebette bulunması şeklinde tanımlanmaktadır. Zina sebebiyle boşanma kararı verilebilmesi için, evlilik koşulu, cinsel ilişki koşulu ve kusur koşulunun gerçekleşmesi gerekir. Zinadan bahsedebilmek için evli kadının kocasından başka bir erkekle ya da evli erkeğin karısından başka bir kadınla cinsel ilişkide bulunması gerekir.
Zina sayılan davranışlar
Her şekilde kurulan cinsel ilişki zina sayılır.
Eksik kalkışma zina sayılır.
Cinsel ilişkinin bir defa gerçekleşmesi zina için yeterlidir.
Otelde aynı odada gecelemek zina için yeterlidir.
Eşlerden birinin karşı cinsten yakın akrabası olmayan bir kişiyle zorunluluk bulunmadan otelde aynı odada gecelemeleri zina sayılan davranışlardan sayılmaktadır.
Yalnız olarak aynı evde gecelemek zina için yeterlidir.
Zina sayılmayan davranışlar
Hayvanlarla cinsel ilişki zina sayılmaz.
Yapay döllenme zina sayılmaz (kocasından başka bir erkekle fiziksel temas olmadan, artificial insamination yöntemiyle erkeğin spermi ve kadının yumurtası birleştirilmekte).
Başkasıyla flört etme ya da başka bir türlü yakın ilişki içinde olma zina sayılmaz. Fakat bu davranışlar zinanın varlığına bir fiili karine oluşturabilir. Zira, zinayı suçüstü tespit etme çoğu zaman mümkün değildir. Bu sebeple, ispat edilen çeşitli olaylar ve olgular bir zinanın bulunduğu hususunda hakime kanaat verdiği takdirde, hakim, zina suçüstü tespit edilmemiş olsa bile boşanmaya karar verebilir
Cinsel ilişki aynı cinsten kişiler arasında gerçekleşirse zina sayılmaz. Evlilik birliğinin temelinden sarsılması veya haysiyetsiz hayat sürme sebebi ile boşanma davasına konu teşkil edebilir.
Zina sebebiyle boşanma davası açma hakkı iki halde düşer. TMK m.161/II iki hak düşürücü süre öngörmüştür. Birinci süre, eşin zinasının diğer eş tarafından öğrenilmesinden itibaren altı aydır. İkinci süre ise, zina fiilinden itibaren beş yıldır. Her zina fiilinden itibaren yeni bir süreye tabi yeni bir dava hakkı doğar.
TMK m.161/III’e göre, Affeden tarafın dava hakkı yoktur. Af ancakbir fiilin işlenmesinden sonra söz konusu olabileceğine göre, eşin, diğer eşin zinasına önceden rıza göstermesi, öğretideki baskın görüşe ve Yargıtay’a göre af kapsamına girmez. Af, açık olabileceği gibi örtülü de olabilir. Ancak örtülü aftan söz edebilmek için, eşin davranışlarından af iradesinin bulunduğu açık olarak anlaşılmalıdır. Bu sebeple, zinayı öğrenmeye rağmen ortak hayata devam etme mutlaka af anlamına gelmez. Ancak, zina olayını öğrenen eşin, buna rağmen zina yapan eşi ile tatile çıkması örtülü af sayılır.
TMK m.185 hükmüne göre, “Evlenmeyle eşler arasında evlilik birliği kurulmuş olur. Eşler bu birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak ve çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlüdürler. Eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadırlar. Söz konusu TMK m. 185 hükmü, evlilik birliğinin anayasası olarak da nitelendirebileceğimiz bir “temel norm” olarak kabul edilmektedir. Bu doğrultuda eşler, evlilik birliğinin saadetinin sağlanması için gereken ne varsa, bunu tek başına söz sahibi olarak değil, ortaklaşa belirleyeceklerdir. Evlilik birliğinin eşlere yüklediği en büyük sorumluluk olan sadakat yükümü eşlerin birbirlerine yönelik tam ve sınırsız bağlılığını ifade eder. Bu yüküm sadece cinsel sadakati değil, duygusal, tinsel-düşünsel ve ekonomik sadakati de içerir.
2.Hayata Kast, Pek Kötü Muamele veya Onur Kırıcı Davranış TMK m.162
TMK m.162/I’e göre, «Eşlerden her biri diğeri tarafından hayatına kastedilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir.» Burada sayılan haller, mutlak, kusura dayalı, ve özel boşanma sebepleridir. Madde üç ayrı boşanma sebebi sayıyor.
Hayata kast :Hayata kast, bir eşin diğerini öldürme niyetini bazı fiillerle açıklamasıdır. Hayata kast, diğer eşi fiilen öldürmeye teşebbüs gibi, diğer eşi intihara teşvik ya da yardım şeklinde de olabilir. Eşin ölmemesi için bir harekette bulunulması gerekirken bundan kaçınma da hayata kast sayılır.
Fiilin planlanarak, ya da ani bir kararla veya bir öfke sonucu yapılmış olması hayata kastın varlığı açısından önemli değildir. Yine hazırlık hareketlerinden sonra öldürmekten vazgeçilmesi durumunda da maddenin aradığı hayata kast şartı gerçekleşmiş olur. Kanun, kast şartını öngördüğü için, ayırt etme gücü olmayan kişilerin eşlerinin canına kast etmeleri kural olarak boşanma sebebi oluşturmaz. Ancak bir kimse cana kast fiilini gerçekleştirmek için ayırt etme gücünü bilerek geçici ortadan kaldırmışsa, bu halde TBK. 59 hükmünün örneksemeyle uygulanması sonucu, TMK. 162/I’e göre, diğer eşe dava açma hakkının tanınması gerekir.
Pek fena muamele : Pek fena muamele, diğer eşin vücut bütünlüğü ve sağlığına yönelik her türlü saldırıdır. Fiilin kasten işlenmiş olması gerekir. Eşlerden birinin diğerini dövmesi, eve kapatması, aç bırakması, normal olmayan cinsi münasebete zorlaması, pek fena muameleye örnek olarak gösterilebilir.
Pek fena muamelenin varsayılması için devamlılık aranmaz. Yargıtay da pek fena muamele sebebiyle boşanmaya karar verilebilmesi için dövme eyleminin bir defa yapılmasının yeterli olduğu görüşündedir. Ancak Yargıtay bir başka kararında, eşine bir tokat atan kocanın eylemini pek fena muamele olarak görmemiştir.
Onur kırıcı davranış: Eşlerden birinin diğerinin onuruna haksız ve ona hakaret etmek, onu küçük düşürmek için amacıyla yaptığı saldırılardır. Bu saldırı, söz, yazı hatta hareketlerle de ortaya çıkabilir.
TMK. 162/II ve III’e göre, «Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her halde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur.» Görüldüğü gibi burada da dava hakkı zinada da olduğu gibi hak düşürücü sürelerin geçmesi ve af ile sona ermektedir. Bu bakımdan zina bölümünde yaptığımız açıklamalar burada da geçerlidir.
3.Küçük Düşürücü Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme TMK m.163
Küçük düşürücü suç işleme : Bu hükümde kastedilen her suç değil, sadece küçük düşürücü olan bir suç, boşanma sebebi oluşturabilir. Suçun küçük düşürücü olup olmadığı verilen cezaya göre değil, toplumdaki anlayışa göre hakim tarafından takdir edilecektir.
Küçük düşürücü suçun evlendikten sonra işlenmesi gerekir. Küçük düşürücü suç, evlenmeden önce işlenmişse, bunu bilmeyen eş şartları varsa hata ya da hileye göre, evlenmenin iptali, ya da evlilik birliğinin sarsılmasına dayanarak boşanma davası açabilir.
Haysiyetsiz hayat sürme : Genellikle, randevu evi işletmek (devletin denetiminde genel ev işletmek buraya dahil olmamalı), ayyaşlık, kumarbazlık, hayat kadını olarak çalışma, homoseksüellik, uyuşturucu bağımlısı olmak haysiyetsiz hayat sürme olarak kabul edilmektedir. Kanun açık olarak, hayat sürme dediği için, bir defalık bir haysiyetsiz davranış boşanma sebebi sayılmak için yeterli değildir; fiilin devamlı olması gerekir.
Haysiyetsiz hayat sürmenin evlenmeden önce de bulunması mümkündür. Ancak boşanma sebebi olabilmesi için evlilik sırasında da devam etmesi gerekir. Aksi halde sadece hata ya da hileye dayanılarak evliliğin iptali istenebilir.
Her iki durumun da diğer eş için birlikte yaşamayı ondan beklenemez hale getirmesi. Bu şartın varlığı TMK. 163’de açık olarak aranmıştır. Buna göre, eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işlemiş olması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi, diğer eş için onunla birlikte yaşamayı çekilmez hale getirmemişse, sırf bu hususlardan birinin varlığı boşanma sebebi oluşturmaz.
TMK m.163, her iki halde de davanın her zaman açılabileceğini öngörmüştür. Buna göre dava herhangi bir hak düşürücü süreye bağlanmamıştır. Ancak haysiyetsiz hayat sürme sona erdikten ya da küçük düşürücü suçu öğrendikten yıllar sonra diğer eşin bu sebeplerden birine dayanarak dava açması halinde, birlikte yaşamanın davacı eş yönünden beklenemez hal sayılmayacağı şeklinde yorumlanması gerekir.
4- Terk TMK m.164
Terk, özel, mutlak ve kusura dayalı bir boşanma sebebidir. TMK m.164/I’e göre, eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk ettiği veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmediği takdirde ayrılık, en az altı ay sürmüş ve bu durum devam
etmekte ve istem üzerine aile mahkemesi hakimi tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmış ise; terk edilen eş, boşanma davası açabilir.
Terk bir eşin ortak hayata son vermesidir. Bu sebeple, ortak konutta oturmaya devam etmek, fakat dargın durmak, cinsi münasebetten kaçınmak, birlikte yemek yememek vb. terk sayılmaz. Her ortak hayata son vermek amacıyla evden ayrılmak da TMK m.164 anlamında terk sayılmaz. Bunun için kanun bazı şartlar öngörmüştür.
Eşlerden birinin ortak konutu terk etmesi : Ortak konutu terk, evlilik birliğinin kendisine yüklediği görevleri yerine getirmemek amacıyla olmalıdır. Ortak konuttan ayrılma haklı bir sebebe dayanıyorsa, terkin varlığından söz edilemez. Bir yere iş için gitme, uzun süre hastanede yatma, askere gitme haklı sebep olarak gösterilebilir.
Yargıtay’a göre, eşlerden birinin, eşini anne ve babasıyla oturmaya zorlaması halinde, diğer eş evi terk ederse bu haklı bir sebebe dayanır. Terk için haklı sebebin sonradan ortadan kalkması ve buna rağmen eşin ortak konuta dönmemesi. Örneğin, çalışmak için başka bir yere giden eş, işin bitmesine rağmen eve dönmemektedir.
Diğer eşi ortak konutu terke zorlama ya da haklı bir sebep olmaksızın onun ortak konuta dönmesini engelleme. Bu halde ortak konuttan ayrılan ya da ortak konuta dönmesi haklı bir sebep olmadan engellenen eş değil de, onu ortak konuttan gitmeye zorlayan ya da ortak konuta dönmesini engelleyen eş ortak hayata son vermiş, dolayısıyla da terk etmiş sayılır.
Terkin en az altı ay sürmüş olması : Terk fiilinin boşanmayı temin edebilmesi için en az altı ay sürmesi gerekir. Terk eden eş, altı ay dolmadan ortak konuta dönecek olursa, diğer eşin dava hakkı kalmaz. Aynı eş, bir süre sonra ortak konutu terk ederse, altı aylık süre yeniden işlemeye başlar. Ancak bu terkler ve ortak konuta dönmeler sık sık tekrarlanacak olursa, bu durum TMK m.2/II’ye göre hakkın kötüye kullanılmasını oluşturacağı için, böyle bir halde terk sebebiyle boşanmaya imkan tanımak gerekir. Buna karşılık, dava açmanın bir üst sınırı yoktur.
Terk eden eşe hakim ya da noter tarafından ihtarda bulunulması ve eşin buna rağmen dönmemesi. Boşanma davası açılabilmesi için terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi için ihtar yapılmış olması ve bu ihtara rağmen eşin ortak konuta dönmemiş olması gerekir. İhtarda ayrıca dönmemenin sonuçlarının ne olacağı yazılmalıdır.
İhtar gerekirse ilan yoluyla da yapılabilir. TMK. 164/II, c. 3’e göre, ihtar terkin dördüncü ayından itibaren yapılabilir. O halde TMK. 164/I, c. 1’deki altı aylık süre, dört ayı ihtardan önce, iki ayı da ihtardan sonra geçerek dolmalıdır. Yargıtay’a göre, iki aylık sürenin başlangıcı, kural olarak, ihtarın terk eden eşe tebliğ tarihidir. Ancak, mahkeme, ayrıca eve dönme parasının da verilmesini kararlaştırmışsa, iki aylık süre, paranın alındığı (ya da alınmaktan imtina edildiği) tarihten itibaren işlemeye başlar.
5.Akıl Hastalığı TMK m. 165
TMK. 165’e göre, «Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hale gelirse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmek koşuluyla bu eş boşanma davası açabilir.» Akıl hastalığı, özel, nisbi ve doğal olarak kusura dayanmayan bir boşanma sebebidir. TMK.’da akıl hastalığı dışında başka hiç bir hastalık özel boşanma sebebi sayılmamıştır.Akıl hastalığının boşanma sebebi olması için üç şartın bulunması gerekir;
i- Akıl hastalığının evlilik sırasında var olması,
ii- İyileşemeyeceğinin resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmiş olması.
iii- Akıl hastalığı sebebiyle diğer eş için ortak hayatın çekilmez hale gelmesi.
Şartların dava açıldığı anda devam etmesi halinde, dava her zaman açılabilir; herhangi bir hak düşürücü süre söz konusu değildir. Davanın açılmasına tek engel husus, hastalığın iyileşebilir olmasıdır. Ancak davalının akıl hastası olduğu iddia edildiğinden dava ve taraf ehliyeti kamu düzenine ilişkin olduğu için hakim bu durumu kendiliğinden göz önünde bulundurarak HMK. 42 uyarınca davalının vesayet altına alınmasının gerekip gerekmediği konusunda vesayet makamına başvurarak sonucu beklemelidir.
Yetkili vesayet makamı araştırmayı yaparak vereceği kararı boşanma davasına bakan mahkemeye gönderecektir. Buna göre;
i- Vasi atanması istemi reddedilmişse boşanma davasına bakan aile mahkemesi hakimi tarafından davaya derhal son verilerek akıl hastalığı sebebiyle açılmış boşanma davası reddedilmelidir.
ii- Vasi atanması istemi kabul edilmişse temsilci sıfatı ile vasiye tebligat yapılarak yargılamaya katılması sağlanmalıdır.
Boşanmanın Genel Sebepleri
1. Evlilik Birliğinin Sarsılması TMK m.166/I, II : TMK. 166/I ve II’ye göre, «Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Yukarıdaki fıkrada belirtilen hallerde davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.» Bu boşanma sebebinin var olup olmadığını hakim takdir edecektir. Dolayısıyla nisbi bir boşanma sebebidir. Dava açılması kusur şartına bağlı değildir.
Evlilik birliğinin temelinden sarsılmış olması : Evlilik birliğinin sarsılmasına sebep olan olayları önceden ilan etmek olanağı yoktur. Ancak Yargıtay uygulamasında süreklilik kazanmış, ilke diyebileceğimiz olaylar vardır. Burada kastedilen, eşler arasında önemli fikir ve duygu ayrılığının olmasıdır. Evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı hallerin büyük bir çoğunluğunu geçimsizlik şeklinde ifade etmek mümkündür. Ancak durum her zaman böyle olmayabilir. Örneğin, bir kazanın, taraflardan birini evliliğin gereklerini yerine getiremeyecek derecede yaralamış olması halinde, eğer taraflar birbirlerini sevmeye devam ediyorlarsa, geçimsizlik söz konusu olmamasına rağmen, evlilik birliği temelinden sarsılmış olabilir. Bu durum, bizzat kazaya uğrayan taraf yönünden de söz konusu
olabilir. Diğer eş acıma duygusu ile boşanmayı istemese bile, kazaya uğrayan eş, bunu bir onur meselesi yaparak, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ileri sürüp dava açabilir.
Evlilik birliğinin temelinden sarsılması en az eşlerden biri için ortak hayatı sürdürmesi beklenemeyecek derecede olmalıdır. TMK.’da bu hususlar sayılmamış veya örneklendirilmemiştir. Boşanma konusu davranışlar bugüne kadar gerçekleşen uygulama ile Yargıtay 2. Hukuk Dairesi tarafından içtihatlar yoluyla belirlenmiştir. Bu içtihatları incelediğimizde boşanma davasında evlilik birliğini temelinden sarsan davranışları duygusal şiddet, sosyal şiddet, ekonomik şiddet, cinsel şiddet, görsel şiddet ve fiziksel şiddet olarak sınıflandırabiliriz.
Duygusal şiddet : Ruhsal açıdan acı, eza ve zarar veren her türlü davranış duygusal şiddeti oluşturmaktadır. TMK. 185/III’de yer alan eşlerin sadakat yükümü duygusal sadakati de içermektedir. Aynı zamanda bu TMK. 166/I uyarınca bir boşanma sebebi de oluşturur.
Eşlerin birbiriyle alay etmesi,
Eşlerin birbirini aşağılaması,
Eşlerin birbirini küçümsemesi,
Eşini başkalarıyla kıyaslaması,
Birbirlerinin sırlarını açıklamak,
Eşlerin birbirlerine ilişkin dedikodu çıkarması,
Eşlerin birbirlerine iftira atmaları,
Birbirlerini beğenmemeleri, kendisine yakıştıramadığını söylemeleri,
Suçlayıcı davranmaları,
Hakaret edici davranmaları,
Çocuklarına hakaret etmek
Çocuklar arasında ayırım yapmak,
Eşinin ailesine hakaret etmek,
Başkasını sevdiğini söylemek,
Eşini sevmediğini söylemek,
Aşırı kıskançlık göstermek,
Eşini başkalarıyla görüştürmemek,
Eşini tehdit etmek,
Çocuklarını tehdit etmek,
Eşini kovmak,
Eşine doğum yapması için baskı yapmak,
Eşini korkutmak, hürriyetinden yoksun bırakmak,
İlgisiz davranmak
Ekonomik şiddet
Aşırı borçlanmak,
Haciz gelmesine sebebiyet vermek,
Aşırı derecede şans oyunu oynamak,
Eşinden habersiz borç almak,
Eşini ekonomik gücünün üzerinde borçlandırmak,
Eşin çalışmaması, zorla çalıştırılması,
İşten çıkarılmasını sağlamak,
Evin eşyalarını satmak,
Evin eşinden habersiz intifa hakkını vermek,
Evin kirasını ödememek,
Eşinin izni olmadan onun kredi kartını kullanmak,
Cinsel şiddet
Cinsel ilişki kuramama,
Cinsel ilişkiden kaçınmak,
Üçüncü kişilere cinsel ilişki ile ilgili açıklamada bulunmak,
Cinsel içerikli uygunsuz internet sitelerine girmek,
Cinsel güveni sarsıcı davranışlarda bulunmak,
Fiziksel şiddet
Eşini dövmek,
Çocuklarını dövmek,
Yaralamak,
Fırlatmak,
Eşinin eşyalarına zarar vermek.
Sosyal şiddet
Eşine örtünmesi için baskı yapmak,
Eşinin giyimine ailesinin müdahalesine seyirci kalmak,
Sürekli içki kullanmak,
Uyuşturucu kullanmak,
Aykırı hobilere sahip olmak (ör: Evde yılan beslemek),
Çocuğun sünnet törenine makul bir gerekçe olmadan katılmamak,
Konuklarına iyi konukseverlik göstermemek,
Çocuklarının olmayışını sorun etmek,
Yasa dışı dini toplantılara katılmak,
Muska, büyü ve fal işleriyle uğraşmak,
Beddua etmek,
Çocuğu habersiz sünnet ettirmek.
Yargıtay uygulamasında evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle boşanma davasında boşanma konusu olmayan davranışlara da açıklık getirmek gereklidir. Buna göre;
- İradi olmayan davranışlarda bulunmak (ör: eş kronik şizofren),
- Yaş farkı tek başına boşanma sebebi değildir.
- Fiili ayrılık tek başına boşanma sebebi değildir.
- Sağlık sorunlarının bulunması boşanma sebebi değildir. Evliliğin sadakat ve kara gün dostluğu temelinde kurulduğu düşünüldüğünde başka türlü düşünülmemesi gerekir.
- Çocuğu olmamak tek başına boşanma sebebi değildir.
- Bedensel engelli olmak,
- Şikayet ve dava hakkını kullanmak,
- Tepki niteliğinde davranışlarda bulunmak,
- Erkek eşin evlilik öncesi almayı vaad ettiği eşyaları almamış olması,
- Dil, din, ırk, renk, mezhep, siyasi düşünce ayrılığının bulunması.
Davalının, davacının daha kusurlu olduğu itirazını ileri sürmemiş ya da ileri sürülen itiraz kabul edilmemiş olmalıdır. Evlilik birliğinin temelinden sarsılmasının bir boşanma sebebi oluşturması için, olaylarda davalının kusurlu olması gerekmediğinden bahsedilebilir. Zira, bu boşanma sebebi kusura
dayanan bir sebep değildir. Ancak, TMK. 166/II davalıya, kusuru ileri sürerek, davaya engel olma hakkı tanımıştır. Şöyle ki, davalı, ister kusurlu olsun ister olmasın, açılmış olan boşanma davasında, temelden sarsılmaya sebep olan olayda, davacı daha kusurlu ise, bunu ileri sürerek eşinin açtığı davaya itiraz (metinde itiraz terimi teknik anlamda kullanılmamıştır dolayısıyla TMK. 166/II’de yazılı olan itirazın, defi olduğunu kabul etmeliyiz) edebilir.
İki tarafın kusurunun olmadığı hallerde veya iki tarafın kusurunun eşit olduğu hallerde bu defi ileri sürülmez. Davalıya tanınan bu hakkın, kötüye kullanılması mümkündür. Bunu engellemek için TMK. 166/II, c. 2’de şu hüküm getirilmiştir: «Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir». Fıkrada, hakkın kötüye kullanılmasına ek olarak, «ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından bir yarar kalmamışsa» denilmesi isabetli değildir. Evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar için korunmaya değer bir yarar kalmamasına
rağmen boşanmaya itiraz, hakkın kötüye kullanılmasının en çarpıcı halidir yoksa ek bir şart söz konusu değildir.
Yargıtay uygulamasında itirazın hakkın kötüye kullanılması sayılan davranışlar :
Eşini istemediğini açıklayıp birlikte yaşamaktan kaçınanın davalının boşanmaya karşı çıkması.
Davacıya birlik görevlerini yerine getirmeyen davalının boşanmaya karşı çıkması.
Davacıya hakaret eden davalının boşanmaya karşı çıkması.
Yine Yargıtay ağır kusurlu eşe tepki niteliğinde hakaret kusur sayılmaz.
Davacının anne ve babasını eve almayan davalının boşanmaya karşı çıkması.
Eşini sürekli sevmediğini söyleyen davalının boşanmaya karşı çıkması.
2.Eşlerin Boşanma Hususunda Anlaşmaları : Anlaşmalı Boşanma TMK m.166/III
Burada genel ve mutlak bir boşanma sebebi vardır. TMK. 166/III’ün şartlarının gerçekleştiğini gören hakim boşanmaya karar verir. Kanun, eşlerin boşanma hususunda anlaşmış olmalarını, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığına ve bu durumun ortak hayatın devamının beklenemez hale getirdiğine ilişkin bir faraziye olarak kabul etmiştir. Ancak sırf anlaşmış olma, kendiliğinden boşanma sonucunu sağlamamakta, boşanma kararının verilmesi için kanun bazı ek şartlar aramıştır. Anlaşmalı boşanmaya karar verilebilmesinin şartları
Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır.
Boşanmak için eşler, ya birlikte mahkemeye başvurmalı ya da bir eş, diğerinin açtığı boşanma davasını kabul etmelidir.
Hakimin tarafları bizzat dinlemesi gerekir.
Tarafların yapmış oldukları anlaşmanın hakim tarafından uygun bulunması gerekir.
Aile mahkemesi hakiminin boşanmaya karar verebilmesi için boşanmanın mali sonuçları (maddi tazminat, manevi tazminat, yoksulluk nafakası) ile çocukların durumu (iştirak nafakası, kişisel ilişki kurulması, velayet) hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hakim tarafların yaptığı düzenlemeyi uygun bulmazsa, tarafların ve çocukların menfaatini göz önünde bulundurarak gerekli olan değişiklikleri yapar. Anlaşma, ancak bu değişiklikleri taraflar kabul ederse geçerli olur, aksi halde dava reddedilir.
3.Ortak Hayatın Kurulamaması, Fiili Ayrılık TMK m.166/IV
TMK. 166/IV’e göre, «Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak üç yıl geçmesi halinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.» Kanun koyucu, fiilen çözülmüş olan evlilikleri zorla sürdürmenin bir anlamı olmayacağını düşünerek bu hükmü getirmiştir. Hüküm, bu sebeple boşanmaya karar verilebilmesini belirli şartlara bağlamıştır.
Daha önce herhangi bir boşanma sebebine dayanılarak açılan davanın reddedilmiş olması gerekir. Davanın hangi eş tarafından, hangi sebebe dayanılarak açıldığının hiç bir önemi yoktur. Hatta hiçbir boşanma sebebi yokken bile açılmış olan boşanma davasının reddedilmiş olması yeterlidir. Boşanma talebinin reddi kararının üzerinden üç yıl geçmiş ve bu süre içinde her ne sebeple olursa olsun ortak hayat kurulamamış olmalıdır. Üç yıllık süre, yeni boşanma davası açıldığı zaman dolmuş
olmalıdır. Bu üç yıl içinde, eşlerin zaman zaman bir araya gelmeleri ortak hayatın kurulduğu anlamına gelmez.
Eşlerden birinin boşanma davası açmış olması gerekir. Bu yeni davayı, eşlerden herhangi biri açabilir. Kusurlu ya da kusursuz olmak, davayı açma yönünden önemli değildir.
TMK. 167’ye göre, «Boşanma davası açmaya hakkı olan eş, dilerse boşanma dilerse ayrılık isteyebilir».TMK. 170’e göre, «Boşanma sebebi ispatlanmış olursa, hakim boşanma veya ayrılığa karar verir. Dava yalnız ayrılığa ilişkinse, boşanmaya karar verilemez. Dava boşanmaya ilişkinse, ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılığa karar verilebilir». Ancak bu esaslar, TMK. 166/III ve IV fıkraları bakımından söz konusu olamaz. Zira bu hallerde, temelden sarsılma farz edildiği için, yani barışma ihtimalinin bulunmadığı kabul edildiği için, ayrılık istenemez.
Boşanma, Türk Medeni Kanunu'nda düzenlenen özel ve genel boşanma sebeplerine dayanılarak mahkeme kararıyla gerçekleştirilen hukuki bir süreçtir. Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme, haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı özel boşanma sebepleri arasında yer alırken; evlilik birliğinin temelinden sarsılması, anlaşmalı boşanma ve ortak hayatın yeniden kurulamaması da kanunda düzenlenen boşanma yollarıdır.
Boşanma davasında hangi hukuki sebebe dayanılacağı; eşlerin kusur durumuna, yaşanan olayların niteliğine, delillere ve kanuni şartlara göre belirlenmelidir. Özellikle zina ve hayata kast gibi özel boşanma sebeplerinde öngörülen hak düşürücü süreler, anlaşmalı boşanmada evliliğin en az bir yıl sürmesi ve fiilî ayrılık nedeniyle boşanmada ret kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesi gibi şartlar göz önünde bulundurulmalıdır. Boşanma süreci yalnızca evlilik birliğinin sona erdirilmesinden ibaret değildir. Velayet, iştirak ve yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat, kişisel ilişki kurulması ve mal rejiminin tasfiyesi gibi önemli hukuki sonuçlar da boşanma süreciyle bağlantılı olarak değerlendirilmelidir. Bu nedenle dava öncesinde hukuki sebebin doğru belirlenmesi, delillerin hukuka uygun şekilde hazırlanması ve taleplerin usulüne uygun ileri sürülmesi hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşır.
Dal Hukuk & Danışmanlık, Ankara Beştepe'de aile hukuku ve boşanma davaları alanında hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti sunmaktadır. Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları, zina nedeniyle boşanma, velayet, nafaka, maddi ve manevi tazminat ile mal paylaşımına ilişkin uyuşmazlıklarda hakların korunması ve sürecin hukuka uygun yürütülmesi için profesyonel hukuki destek sağlamaktadır.
